二集
Paṭhamavaggo
28. Dukkhavihārasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭhe va dhamme dukkhaṃ viharati savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Katamehi dvīhi? Indriyesu aguttadvāratāya ca, bhojane amattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭhe va dhamme dukkhaṃ viharati savidhātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Cakkhu sotañ ca ghānañ ca, jivhā kāyo tathā mano;
etāni yassa dvārāni, aguttān’idha bhikkhuno.
“Bhojanamhi amattaññū, indriyesu asaṃvuto;
kāyadukkhaṃ cetodukkhaṃ, dukkhaṃ so adhigacchati.
“Ḍayhamānena kāyena, ḍayhamānena cetasā;
divā vā yadi vā rattiṃ, dukkhaṃ viharati tādiso” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
29. Sukhavihārasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭhe va dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā. Katamehi dvīhi? Indriyesu guttadvāratāya ca, bhojane mattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭhe va dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Cakkhu sotañ ca ghānañ ca, jivhā kāyo tathā mano;
etāni yassa dvārāni, suguttān’idha bhikkhuno.
“Bhojanamhi ca mattaññū, indriyesu ca saṃvuto;
kāyasukhaṃ cetosukhaṃ, sukhaṃ so adhigacchati.
“Aḍayhamānena kāyena, aḍayhamānena cetasā;
divā vā yadi vā rattiṃ, sukhaṃ viharati tādiso” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
30. Tapanīyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dve’me, bhikkhave, dhammā tapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco akatakalyāṇo hoti akatakusalo akatabhīruttāṇo, katapāpo kataluddo katakibbiso. So ‘akataṃ me kalyāṇan’ ti pi tappati, ‘kataṃ me pāpan’ ti pi tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā tapanīyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca;
manoduccaritaṃ katvā, yañ c’aññaṃ dosasañhitaṃ.
“Akatvā kusalaṃ kammaṃ, katvānākusalaṃ bahuṃ;
kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ so’papajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
31. Atapanīyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dve’me, bhikkhave, dhammā atapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco katakalyāṇo hoti katakusalo katabhīruttāṇo, akatapāpo akataluddo akatakibbiso. So ‘kataṃ me kalyāṇan’ ti pi na tappati, ‘akataṃ me pāpan’ ti pi na tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā atapanīyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca;
manoduccaritaṃ hitvā, yañ c’aññaṃ dosasañhitaṃ.
“Akatvākusalaṃ kammaṃ, katvāna kusalaṃ bahuṃ;
kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
32. Paṭhamasīlasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi dvīhi? Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā;
etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro;
kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ so’papajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
33. Dutiyasīlasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Katamehi dvīhi? Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā;
etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro;
kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
34. Ātāpīsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Anātāpī, bhikkhave, bhikkhu anottāpī abhabbo sambodhāya, abhabbo nibbānāya, abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya. Ātāpī ca kho, bhikkhave, bhikkhu ottāpī bhabbo sambodhāya, bhabbo nibbānāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Anātāpī anottāpī, kusīto hīnavīriyo;
yo thīnamiddhabahulo, ahirīko anādaro;
abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhim uttamaṃ.
“Yo ca satimā nipako jhāyī, ātāpī ottāpī ca appamatto;
saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idh’eva sambodhim anuttaraṃ phuse” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
35. Paṭhamanakuhanasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati saṃvaratthañceva pahānatthañcā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Saṃvaratthaṃ pahānatthaṃ, brahmacariyaṃ anītihaṃ;
Adesayi so Bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ.
“Esa maggo mahattehi, anuyāto mahesibhi;
Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ;
Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
36. Dutiyanakuhanasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati abhiññatthañceva pariññatthañcā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Abhiññatthaṃ pariññatthaṃ, brahmacariyaṃ anītihaṃ;
Adesayi so Bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ.
“Esa maggo mahattehi, anuyāto mahesibhi;
Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ;
Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
37. Somanassasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭhe va dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya. Katamehi dvīhi? Saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃvejanena, saṃviggassa ca yoniso padhānena. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭhe va dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Saṃvejanīyaṭṭhānesu, saṃvijjetheva paṇḍito;
Ātāpī nipako bhikkhu, paññāya samavekkhiya.
“Evaṃ vihārī ātāpī, santavutti anuddhato;
Cetosamathamanuyutto, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
Paṭhamo vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Dve ca bhikkhū tapanīyā, tapanīyā paratthehi;
Ātāpī nakuhanā dve, somanassena te dasāti.
38. Vitakkasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tathāgataṃ, bhikkhave, arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti – khemo ca vitakko, paviveko ca. Abyāpajjhārāmo, bhikkhave, tathāgato abyāpajjharato. Tamenaṃ, bhikkhave, Tathāgataṃ abyāpajjhārāmaṃ abyāpajjharataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati – ‘imāyāhaṃ iriyāya na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ ti.
“Pavivekārāmo, bhikkhave, tathāgato pavivekarato. Tamenaṃ, bhikkhave, Tathāgataṃ pavivekārāmaṃ pavivekarataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati – ‘yaṃ akusalaṃ taṃ pahīnan’ ti.
“Tasmātiha, bhikkhave, tumhepi abyāpajjhārāmā viharatha abyāpajjharatā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ abyāpajjhārāmānaṃ viharataṃ abyāpajjharatānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati – ‘imāya mayaṃ iriyāya na kiñci byābādhema tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ ti.
“Pavivekārāmā, bhikkhave, viharatha pavivekaratā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ pavivekārāmānaṃ viharataṃ pavivekaratānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati – ‘kiṃ akusalaṃ, kiṃ appahīnaṃ, kiṃ pajahāmā’” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Tathāgataṃ buddhamasayhasāhinaṃ, duve vitakkā samudācaranti naṃ;
Khemo vitakko paṭhamo udīrito, tato viveko dutiyo pakāsito.
“Tamonudaṃ pāragataṃ mahesiṃ, taṃ pattipattaṃ vasimaṃ anāsavaṃ;
Visantaraṃ taṇhakkhaye vimuttaṃ, taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ;
Mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ.
“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedho, pāsādamāruyha samantacakkhu;
Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhati jātijarābhibhūtan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
39. Desanāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā pariyāyena bhavanti. Katamā dve? ‘Pāpaṃ pāpakato passathā’ ti – ayaṃ paṭhamā dhammadesanā; ‘pāpaṃ pāpakato disvā tattha nibbindatha virajjatha vimuccathā’ ti – ayaṃ dutiyā dhammadesanā. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena bhavantī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino;
Pariyāyavacanaṃ passa, dve ca dhammā pakāsitā.
“Pāpakaṃ passatha cetaṃ, tattha cāpi virajjatha;
Tato virattacittāse, dukkhassantaṃ karissathā” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
40. Vijjāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Avijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ; vijjā ca kho, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva hirottappan” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yā kācimā duggatiyo, asmiṃ loke paramhi ca;
Avijjāmūlikā sabbā, icchālobhasamussayā.
“Yato ca hoti pāpiccho, ahirīko anādaro;
Tato pāpaṃ pasavati, apāyaṃ tena gacchati.
“Tasmā chandañca lobhañca, avijjañca virājayaṃ;
Vijjaṃ uppādayaṃ bhikkhu, sabbā duggatiyo jahe” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
41. Paññāparihīnasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Te, bhikkhave, sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā. Te diṭṭhe va dhamme dukkhaṃ viharanti savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Te, bhikkhave, sattā aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā. Te diṭṭhe va dhamme sukhaṃ viharanti avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Paññāya parihānena, passa lokaṃ sadevakaṃ;
Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati.
“Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbedhagāminī;
Yāya sammā pajānāti, jātibhavaparikkhayaṃ.
“Tesaṃ devā manussā ca, sambuddhānaṃ satīmataṃ;
Pihayanti hāsapaññānaṃ, sarīrantimadhārinan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
42. Sukkadhammasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dve’me, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca, ottappañca. Ime ce, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yesaṃ ce hiriottappaṃ, sabbadā ca na vijjati;
Vokkantā sukkamūlā te, jātimaraṇagāmino.
“Yesañca hiriottappaṃ, sadā sammā upaṭṭhitā;
Virūḷhabrahmacariyā te, santo khīṇapunabbhavā” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
43. Ajātasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ. No cetaṃ, bhikkhave, abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Jātaṃ bhūtaṃ samuppannaṃ, kataṃ saṅkhatamaddhuvaṃ;
Jarāmaraṇasaṅghāṭaṃ, roganīḷaṃ pabhaṅguraṃ.
“Āhāranettippabhavaṃ, nālaṃ tadabhinandituṃ;
Tassa nissaraṇaṃ santaṃ, atakkāvacaraṃ dhuvaṃ.
“Ajātaṃ asamuppannaṃ, asokaṃ virajaṃ padaṃ;
Nirodho dukkhadhammānaṃ, saṅkhārūpasamo sukho” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
44. Nibbānadhātusuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvemā, bhikkhave, nibbānadhātuyo. Katame dve? Saupādisesā ca nibbānadhātu, anupādisesā ca nibbānadhātu.
“Katamā ca, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṃ avighātattā manāpāmanāpaṃ paccanubhoti, sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedeti. Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo – ayaṃ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu.
“Katamā ca, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa idh’eva, bhikkhave, sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu. Imā kho, bhikkhave, dve nibbānadhātuyo” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Duve imā cakkhumatā pakāsitā, nibbānadhātū anissitena tādinā;
Ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā, saupādisesā bhavanettisaṅkhayā;
Anupādisesā pana samparāyikā, yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso.
“Ye etadaññāya padaṃ asaṅkhataṃ, vimuttacittā bhavanettisaṅkhayā;
Te dhammasārādhigamā khaye ratā, pahaṃsu te sabbabhavāni tādino” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
45. Paṭisallānasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Paṭisallānārāmā, bhikkhave, viharatha paṭisallānaratā, ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttā, anirākatajjhānā, vipassanāya samannāgatā, brūhetā suññāgārānaṃ. Paṭisallānārāmānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paṭisallānaratānaṃ ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttānaṃ anirākatamajjhānānaṃ vipassanāya samannāgatānaṃ brūhetānaṃ suññāgārānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭhe va dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Ye santacittā nipakā, satimanto ca jhāyino;
Sammā dhammaṃ vipassanti, kāmesu anapekkhino.
“Appamādaratā santā, pamāde bhayadassino;
Abhabbā parihānāya, nibbānasseva santike” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
46. Sikkhānisaṃsasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Sikkhānisaṃsā, bhikkhave, viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā. Sikkhānisaṃsānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paññuttarānaṃ vimuttisārānaṃ satādhipateyyānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭhe va dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Paripuṇṇasikkhaṃ apahānadhammaṃ, paññuttaraṃ jātikhayantadassiṃ;
Taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ, mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ.
“Tasmā sadā jhānaratā samāhitā, ātāpino jātikhayantadassino;
Māraṃ sasenaṃ abhibhuyya bhikkhavo, bhavatha jātimaraṇassa pāragā” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
47. Jāgariyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Jāgaro cassa, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu. Jāgarassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato satassa sampajānassa samāhitassa pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu dhammesu dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭhe va dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Jāgarantā suṇāthetaṃ, ye suttā te pabujjhatha;
Suttā jāgaritaṃ seyyo, natthi jāgarato bhayaṃ.
“Yo jāgaro ca satimā sampajāno, samāhito mudito vippasanno ca;
Kālena so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno, ekodibhūto vihane tamaṃ so.
“Tasmā have jāgariyaṃ bhajetha, ātāpī bhikkhu nipako jhānalābhī;
Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idh’eva sambodhim anuttaraṃ phuse” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
48. Āpāyikasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dve’me, bhikkhave, āpāyikā nerayikā idamappahāya. Katame dve? Yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, yo ca paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti. Ime kho, bhikkhave, dve āpāyikā nerayikā idamappahāyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Abhūtavādī nirayaṃ upeti, yo vāpi katvā na karomi cāha;
Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.
“Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;
Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.
“Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;
Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Ekādasamaṃ.
49. Diṭṭhigatasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke; cakkhumanto ca passanti.
“Kathañca, bhikkhave, olīyanti eke? Bhavārāmā, bhikkhave, devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṃ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, olīyanti eke.
“Kathañca, bhikkhave, atidhāvanti eke? Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṃ abhinandanti – yato kira, bho, ayaṃ attā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā; etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ etaṃ yāthāvanti. Evaṃ kho, bhikkhave, atidhāvanti eke.
“Kathañca, bhikkhave, cakkhumanto passanti? Idha bhikkhu bhūtaṃ bhūtato passati; bhūtaṃ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, cakkhumanto passantī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Ye bhūtaṃ bhūtato disvā, bhūtassa ca atikkamaṃ;
Yathābhūte vimuccanti, bhavataṇhā parikkhayā.
“Sa ve bhūtapariñño, so vītataṇho bhavābhave;
Bhūtassa vibhavā bhikkhu, nāgacchati punabbhavan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dvādasamaṃ.
Dutiyo vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Dve indriyā dve tapanīyā, sīlena apare duve;
Anottāpī kuhanā dve ca, saṃvejanīyena te dasa.
Vitakkā desanā vijjā, paññā dhammena pañcamaṃ;
Ajātaṃ dhātusallānaṃ, sikkhā jāgariyena ca;
Apāyadiṭṭhiyā ceva, bāvīsati pakāsitāti.
Dukanipāto niṭṭhito.