三集
Paṭhamavaggo
50. Mūlasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni. Katamāni tīṇi? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlānī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphalan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
51. Dhātusuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, dhātuyo. Katamā tisso? Rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu – imā kho, bhikkhave, tisso dhātuyo” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Rūpadhātuṃ pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā;
Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino.
“Kāyena amataṃ dhātuṃ, phusayitvā nirūpadhiṃ;
Upadhippaṭinissaggaṃ, sacchikatvā anāsavo;
Deseti sammāsambuddho, asokaṃ virajaṃ padan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
52. Paṭhamavedanāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā –
Imā kho, bhikkhave, tisso vedanā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako;
Vedanā ca pajānāti, vedanānañca sambhavaṃ.
“Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;
Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
53. Dutiyavedanāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Sukhā, bhikkhave, vedanā dukkhato daṭṭhabbā; dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā; adukkhamasukhā vedanā aniccato daṭṭhabbā. Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhā vedanā dukkhato diṭṭhā hoti, dukkhā vedanā sallato diṭṭhā hoti, adukkhamasukhā vedanā aniccato diṭṭhā hoti; ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ariyo sammaddaso acchecchi, taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato;
Adukkhamasukhaṃ santaṃ, adakkhi naṃ aniccato.
“Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati;
Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
54. Paṭhamaesanāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā – imā kho, bhikkhave, tisso esanā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako;
Esanā ca pajānāti, esanānañca sambhavaṃ.
“Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;
Esanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
55. Dutiyaesanāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā – imā kho, bhikkhave, tisso esanā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāmesanā bhavesanā, brahmacariyesanā saha;
Iti saccaparāmāso, diṭṭhiṭṭhānā samussayā.
“Sabbarāgavirattassa, taṇhakkhayavimuttino;
Esanā paṭinissaṭṭhā, diṭṭhiṭṭhānā samūhatā;
Esanānaṃ khayā bhikkhu, nirāso akathaṃkathī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
56. Paṭhamaāsavasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako;
Āsave ca pajānāti, āsavānañca sambhavaṃ.
“Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;
Āsavānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
57. Dutiyaāsavasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yassa kāmāsavo khīṇo, avijjā ca virājitā;
Bhavāsavo parikkhīṇo, vippamutto nirūpadhi;
Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhinin” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
58. Taṇhāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, taṇhā. Katamā tisso? Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā – imā kho, bhikkhave, tisso taṇhā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Taṇhāyogena saṃyuttā, rattacittā bhavābhave;
Te yogayuttā mārassa, ayogakkhemino janā;
Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātīmaraṇagāmino.
“Ye ca taṇhaṃ pahantvāna, vītataṇhā bhavābhave;
Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhayan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
59. Māradheyyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṃ ādiccova virocati. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu asekhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekhena paññākkhandhena samannāgato hoti – imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṃ ādiccova virocatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sīlaṃ samādhi paññā ca, yassa ete subhāvitā;
Atikkamma māradheyyaṃ, ādiccova virocatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
Paṭhamo vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Mūladhātu atha vedanā duve, esanā ca duve āsavā duve;
Taṇhāto ca atha māradheyyato, vaggam āhu paṭhaman ti muttamanti.
60. Puññakiriyavatthusuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, puññakiriya-vatthūni. Katamāni tīṇi? Dānamayaṃ puññakiriya-vatthu, sīlamayaṃ puññakiriya-vatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriya-vatthu – imāni kho, bhikkhave, tīṇi puññakiriya-vatthūnī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Puññam eva so sikkheyya, āyataggaṃ sukhudrayaṃ;
Dānañca samacariyañca, mettacittañca bhāvaye.
“Ete dhamme bhāvayitvā, tayo sukhasamuddaye;
Abyāpajjhaṃ sukhaṃ lokaṃ, paṇḍito upapajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
61. Cakkhusuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, cakkhūni. Katamāni tīṇi? Maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu – imāni kho, bhikkhave, tīṇi cakkhūnī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Maṃsacakkhu dibbacakkhu, paññācakkhu anuttaraṃ;
Etāni tīṇi cakkhūni, akkhāsi purisuttamo.
“Maṃsacakkhussa uppādo, maggo dibbassa cakkhuno;
Yato ñāṇaṃ udapādi, paññācakkhu anuttaraṃ;
Yassa cakkhussa paṭilābhā, sabbadukkhā pamuccatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
62. Indriyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni tīṇi? Anaññātaññassāmītindriyaṃ, aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi indriyānī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sekhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino;
Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā.
“Tato aññā vimuttassa, ñāṇaṃ ve hoti tādino;
Akuppā me vimuttīti, bhavasaṃyojanakkhayā.
“Sa ve indriyasampanno, santo santipade rato;
Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhinin” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
63. Addhāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, addhā. Katame tayo? Atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā – ime kho, bhikkhave, tayo addhā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā;
Akkheyyaṃ apariññāya, yogamāyanti maccuno.
“Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṃ na maññati;
Phuṭṭho vimokkho manasā, santipadamanuttaraṃ.
“Sa ve akkheyyasampanno, santo santipade rato;
Saṅkhāyasevī dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
64. Duccaritasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritānī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca;
Manoduccaritaṃ katvā, yañ c’aññaṃ dosasaṃhitaṃ.
“Akatvā kusalaṃ kammaṃ, katvānākusalaṃ bahuṃ;
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ so’papajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
65. Sucaritasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritānī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca;
Manoduccaritaṃ hitvā, yañ c’aññaṃ dosasaṃhitaṃ.
“Akatvākusalaṃ kammaṃ, katvāna kusalaṃ bahuṃ;
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
66. Soceyyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, soceyyāni. Katamāni tīṇi? Kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi soceyyānī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyasuciṃ vacīsuciṃ, cetosucimanāsavaṃ;
Suciṃ soceyyasampannaṃ, āhu sabbappahāyinan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
67. Moneyyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, moneyyāni. Katamāni tīṇi? Kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi moneyyānī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyamuniṃ vacīmuniṃ, manomunimanāsavaṃ;
Muniṃ moneyyasampannaṃ, āhu ninhātapāpakan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
68. Paṭhamarāgasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘baddho mārassa paṭimukkassa mārapāso yathākāmakaraṇīyo pāpimato’. Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘abaddho mārassa omukkassa mārapāso na yathā kāmakaraṇīyo pāpimato’” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;
Taṃ bhāvitattaññataraṃ, brahmabhūtaṃ tathāgataṃ;
Buddhaṃ verabhayātītaṃ, āhu sabbappahāyinan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
69. Dutiyarāgasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, na ‘atari samuddaṃ saūmiṃ savīciṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ’. Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘atari samuddaṃ saūmiṃ savīciṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;
Somaṃ samuddaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ, saūmibhayaṃ duttaraṃ accatāri.
“Saṅgātigo maccujaho nirūpadhi, pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya;
Atthaṅgato so na pamāṇameti, amohayi maccurājanti brūmī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
Dutiyo vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Puññaṃ cakkhu atha indriyāni, addhā ca caritaṃ duve soci;
Muno atha rāgaduve, puna vaggam āhu dutiyamuttamanti.
70. Micchādiṭṭhikasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
“Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmi.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Micchā manaṃ paṇidhāya, micchā vācañca bhāsiya;
Micchā kammāni katvāna, kāyena idha puggalo.
“Appassutāpuññakaro, appasmiṃ idha jīvite;
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ so’papajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
71. Sammādiṭṭhikasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā.
“Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā. Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmi.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sammā manaṃ paṇidhāya, sammā vācañca bhāsiya;
Sammā kammāni katvāna, kāyena idha puggalo.
“Bahussuto puññakaro, appasmiṃ idha jīvite;
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
72. Nissaraṇiyasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, nissaraṇiyā dhātuyo. Katamā tisso? Kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yad idaṃ nekkhammaṃ, rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yad idaṃ āruppaṃ, yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ nirodho tassa nissaraṇaṃ – imā kho, bhikkhave, tisso nissaraṇiyā dhātuyo” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāmanissaraṇaṃ ñatvā, rūpānañca atikkamaṃ;
Sabbasaṅkhārasamathaṃ, phusaṃ ātāpi sabbadā.
“Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati;
Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
73. Santatarasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Rūpehi, bhikkhave, arūpā santatarā, arūpehi nirodho santataro” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino;
Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhavaṃ.
“Ye ca rūpe pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā;
Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino.
“Kāyena amataṃ dhātuṃ, phusayitvā nirūpadhiṃ;
Upadhippaṭinissaggaṃ, sacchikatvā anāsavo;
Deseti sammāsambuddho, asokaṃ virajaṃ padan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
74. Puttasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, puttā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Atijāto, anujāto, avajātoti.
“Kathañca, bhikkhave, putto atijāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti na buddhaṃ saraṇaṃ gatā, na dhammaṃ saraṇaṃ gatā, na saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā appaṭiviratā, adinnādānā appaṭiviratā, kāmesumicchācārā appaṭiviratā, musāvādā appaṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭiviratā, dussīlā pāpadhammā. Putto ca nesaṃ hoti buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto atijāto hoti.
“Kathañca, bhikkhave, putto anujāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. Puttopi nesaṃ hoti buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto anujāto hoti.
“Kathañca, bhikkhave, putto avajāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. Putto ca nesaṃ hoti na buddhaṃ saraṇaṃ gato, na dhammaṃ saraṇaṃ gato, na saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā appaṭivirato, adinnādānā appaṭivirato, kāmesumicchācārā appaṭivirato, musāvādā appaṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭivirato, dussīlo pāpadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto avajāto hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo puttā santo saṃvijjamānā lokasmin” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Atijātaṃ anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;
Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano.
“Ete kho puttā lokasmiṃ, ye bhavanti upāsakā;
Saddhā sīlena sampannā, vadaññū vītamaccharā;
Cando abbhaghanā mutto, parisāsu virocare” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
75. Avuṭṭhikasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Avuṭṭhikasamo, padesavassī, sabbatthābhivassī.
“Kathañca, bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaññeva na dātā hoti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti.
“Kathañca, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ekaccānaṃ dātā (hoti), ekaccānaṃ na dātā hoti samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti.
“Kathañca, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaṃva deti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Na samaṇe na brāhmaṇe, na kapaṇaddhikavanibbake;
Laddhāna saṃvibhājeti, annaṃ pānañca bhojanaṃ;
Taṃ ve avuṭṭhikasamoti, āhu naṃ purisādhamaṃ.
“Ekaccānaṃ na dadāti, ekaccānaṃ pavecchati;
Taṃ ve padesavassīti, āhu medhāvino janā.
“Subhikkhavāco puriso, sabbabhūtānukampako;
Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati.
“Yathāpi megho thanayitvā, gajjayitvā pavassati;
Thalaṃ ninnañca pūreti, abhisandantova vārinā.
“Evameva idhekacco, puggalo hoti tādiso;
Dhammena saṃharitvāna, uṭṭhānādhigataṃ dhanaṃ;
Tappeti annapānena, sammā patte vanibbake” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
76. Sukhapatthanāsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīṇimāni, bhikkhave, sukhāni patthayamāno sīlaṃ rakkheyya paṇḍito. Katamāni tīṇi? Pasaṃsā me āgacchatūti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito, bhogā me uppajjantūti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmīti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sukhāni patthayamāno sīlaṃ rakkheyya paṇḍito” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sīlaṃ rakkheyya medhāvī, patthayāno tayo sukhe;
Pasaṃsaṃ vittalābhañca, pecca sagge pamodanaṃ.
“Akarontopi ce pāpaṃ, karontamupasevati;
Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ, avaṇṇo cassa rūhati.
“Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati;
sa ve tādisako hoti, sahavāso hi tādiso.
“Sevamāno sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ;
Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati;
Upalepabhayā dhīro, n’eva pāpasakhā siyā.
“Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati;
Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā.
“Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati;
Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.
“Tasmā pattapuṭasseva, ñatvā sampākamattano;
Asante nupaseveyya, sante seveyya paṇḍito;
Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggatin” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
77. Bhidurasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Bhidurāyaṃ, bhikkhave, kāyo, viññāṇaṃ virāgadhammaṃ, sabbe upadhī aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāyañca bhiduraṃ ñatvā, viññāṇañca virāgunaṃ;
Upadhīsu bhayaṃ disvā, jātimaraṇamaccagā;
Sampatvā paramaṃ santiṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvitatto” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
78. Dhātusosaṃsandanasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dhātuso, bhikkhave, sattā sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti.
“Atītampi, bhikkhave, addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu.
“Anāgatampi, bhikkhave, addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti.
“Etarahipi, bhikkhave, paccuppanaṃ addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samentī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Saṃsaggā vanatho jāto, asaṃsaggena chijjati;
Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave.
“Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati;
Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.
“Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi;
Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
79. Parihānasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu kammārāmo hoti, kammarato, kammārāmatamanuyutto; bhassārāmo hoti, bhassarato, bhassārāmatamanuyutto; niddārāmo hoti, niddārato, niddārāmatamanuyutto. Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti.
“Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu na kammārāmo hoti, na kammarato, na kammārāmatamanuyutto; na bhassārāmo hoti, na bhassarato, na bhassārāmatamanuyutto; na niddārāmo hoti, na niddārato, na niddārāmatamanuyutto. Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattantī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kammārāmo bhassārāmo, niddārāmo ca uddhato;
Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhim uttamaṃ.
“Tasmā hi appakiccassa, appamiddho anuddhato;
Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhim uttaman” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
Tatiyo vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Dve diṭṭhī nissaraṇaṃ rūpaṃ, putto avuṭṭhikena ca;
Sukhā ca bhiduro dhātu, parihānena te dasāti.
80. Vitakkasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā. Katame tayo? Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko, parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko. Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Anavaññattisaṃyutto, lābhasakkāragāravo;
Sahanandī amaccehi, ārā saṃyojanakkhayā.
“Yo ca puttapasuṃ hitvā, vivāhe saṃharāni ca;
Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhim uttaman” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
81. Sakkārasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
“Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi; ( ) api ca, bhikkhave, yadeva me sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tamevāhaṃ vadāmi.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yassa sakkariyamānassa, asakkārena cūbhayaṃ;
Samādhi na vikampati, appamādavihārino.
“Taṃ jhāyinaṃ sātatikaṃ, sukhumaṃ diṭṭhivipassakaṃ;
Upādānakkhayārāmaṃ, āhu sappuriso itī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
82. Devasaddasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṃ upādāya. Katame tayo? Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya ceteti, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako mārena saddhiṃ saṅgāmāya cetetī’ ti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya.
“Puna caparaṃ, bhikkhave, yasmiṃ samaye ariyasāvako sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako mārena saddhiṃ saṅgāmetī’ ti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya.
“Puna caparaṃ, bhikkhave, yasmiṃ samaye ariyasāvako āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭhe va dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṃ abhivijiya ajjhāvasatī’ ti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya. Ime kho, bhikkhave, tayo devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṃ upādāyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Disvā vijitasaṅgāmaṃ, sammāsambuddhasāvakaṃ;
Devatāpi namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
“Namo te purisājañña, yo tvaṃ dujjayamajjhabhū;
Jetvāna maccuno senaṃ, vimokkhena anāvaraṃ.
“Iti hetaṃ namassanti, devatā pattamānasaṃ;
Tañhi tassa na passanti, yena maccuvasaṃ vaje” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
83. Pañcapubbanimittasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Yadā, bhikkhave, devo devakāyā cavanadhammo hoti, pañcassa pubbanimittāni pātubhavanti – mālā milāyanti, vatthāni kilissanti, kacchehi sedā muccanti, kāye dubbaṇṇiyaṃ okkamati, sake devo devāsane nābhiramatīti. Tamenaṃ, bhikkhave, devā ‘cavanadhammo ayaṃ devaputto’ ti iti viditvā tīhi vācāhi anumodenti – ‘ito, bho, sugatiṃ gaccha, sugatiṃ gantvā suladdhalābhaṃ labha, suladdhalābhaṃ labhitvā suppatiṭṭhito bhavāhī’” ti.
Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etad avoca – “kinnu kho, bhante, devānaṃ sugatigamanasaṅkhātaṃ; kiñca, bhante, devānaṃ suladdhalābhasaṅkhātaṃ; kiṃ pana, bhante, devānaṃ suppatiṭṭhitasaṅkhātan” ti?
“Manussattaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ sugatigamanasaṅkhātaṃ; yaṃ manussabhūto samāno Tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṃ paṭilabhati. Idaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ suladdhalābhasaṅkhātaṃ; sā kho panassa saddhā niviṭṭhā hoti mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Idaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ suppatiṭṭhitasaṅkhātan” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yadā devo devakāyā, cavati āyusaṅkhayā;
Tayo saddā niccharanti, devānaṃ anumodataṃ.
“‘Ito bho sugatiṃ gaccha, manussānaṃ sahabyataṃ;
Manussabhūto saddhamme, labha saddhaṃ anuttaraṃ.
“‘Sā te saddhā niviṭṭhassa, mūlajātā patiṭṭhitā;
Yāvajīvaṃ asaṃhīrā, saddhamme suppavedite.
“‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca;
Manoduccaritaṃ hitvā, yañ c’aññaṃ dosasañhitaṃ.
“‘Kāyena kusalaṃ katvā, vācāya kusalaṃ bahuṃ;
Manasā kusalaṃ katvā, appamāṇaṃ nirūpadhiṃ.
“‘Tato opadhikaṃ puññaṃ, katvā dānena taṃ bahuṃ;
Aññepi macce saddhamme, brahmacariye nivesaya’.
“Imāya anukampāya, devā devaṃ yadā vidū;
Cavantaṃ anumodenti, ehi deva punappunan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
84. Bahujanahitasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo? Idha, bhikkhave, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho Bhagavā. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhave, tasseva satthu sāvako arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhave, tasseva satthu sāvako sekho hoti pāṭipado bahussuto sīlavatūpapanno. Sopi dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Satthā hi loke paṭhamo mahesi, tassanvayo sāvako bhāvitatto;
Athāparo pāṭipadopi sekho, bahussuto sīlavatūpapanno.
“Ete tayo devamanussaseṭṭhā, pabhaṅkarā dhammamudīrayantā;
Apāpuranti amatassa dvāraṃ, yogā pamocenti hujjanaṃ te.
“Ye satthavāhena anuttarena, sudesitaṃ maggamanukkamanti;
Idheva dukkhassa karonti antaṃ, ye appamattā sugatassa sāsane” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
85. Asubhānupassīsuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Asubhānupassī, bhikkhave, kāyasmiṃ viharatha; ānāpānassati ca vo ajjhattaṃ parimukhaṃ sūpaṭṭhitā hotu; sabbasaṅkhāresu aniccānupassino viharatha. Asubhānupassīnaṃ, bhikkhave, kāyasmiṃ viharataṃ yo subhāya dhātuyā rāgānusayo so pahīyati. Ānāpānassatiyā ajjhattaṃ parimukhaṃ sūpaṭṭhititāya ye bāhirā vitakkāsayā vighātapakkhikā, te na honti. Sabbasaṅkhāresu aniccānupassīnaṃ viharataṃ yā avijjā sā pahīyati, yā vijjā sā uppajjatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Asubhānupassī kāyasmiṃ, ānāpāne paṭissato;
Sabbasaṅkhārasamathaṃ, passaṃ ātāpi sabbadā.
“Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati;
Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
86. Dhammānudhammapaṭipannasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dhammānudhammapaṭipannassa bhikkhuno ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya – dhammānudhammapaṭipannoyanti bhāsamāno dhammaññeva bhāsati no adhammaṃ, vitakkayamāno vā dhammavitakkaññeva vitakketi no adhammavitakkaṃ, tadubhayaṃ vā pana abhinivejjetvā upekkhako viharati sato sampajāno” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Dhammārāmo dhammarato, dhammaṃ anuvicintayaṃ;
Dhammaṃ anussaraṃ bhikkhu, saddhammā na parihāyati.
“Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ;
Ajjhattaṃ samayaṃ cittaṃ, santimevādhigacchatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
87. Andhakaraṇasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṃvattanikā. Katame tayo? Kāmavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Byāpādavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Vihiṃsāvitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṃvattanikā.
“Tayome, bhikkhave, kusalavitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṃvattanikā. Katame tayo? Nekkhammavitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Abyāpādavitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Avihiṃsāvitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Ime kho, bhikkhave, tayo kusalavitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṃvattanikā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Tayo vitakke kusale vitakkaye, tayo pana akusale nirākare;
sa ve vitakkāni vicāritāni, sameti vuṭṭhīva rajaṃ samūhataṃ;
sa ve vitakkūpasamena cetasā, idh’eva so santipadaṃ samajjhagā” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
88. Antarāmalasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Doso, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano;
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
“Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati;
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ.
“Yo ca lobhaṃ pahantvāna, lobhaneyye na lubbhati;
Lobho pahīyate tamhā, udabindūva pokkharā.
“Anatthajanano doso, doso cittappakopano;
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
“Duṭṭho atthaṃ na jānāti, duṭṭho dhammaṃ na passati;
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ.
“Yo ca dosaṃ pahantvāna, dosaneyye na dussati;
Doso pahīyate tamhā, tālapakkaṃva bandhanā.
“Anatthajanano moho, moho cittappakopano;
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
“Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati;
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate naraṃ.
“Yo ca mohaṃ pahantvāna, mohaneyye na muyhati;
Mohaṃ vihanti so sabbaṃ, ādiccovudayaṃ taman” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
89. Devadattasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tīhi, bhikkhave, asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Katamehi tīhi? Pāpicchatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Pāpamittatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Sati kho pana uttarikaraṇīye oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṃ āpādi. Imehi kho, bhikkhave, tīhi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Mā jātu koci lokasmiṃ, pāpiccho udapajjatha;
Tadamināpi jānātha, pāpicchānaṃ yathā gati.
“Paṇḍitoti samaññāto, bhāvitattoti sammato;
Jalaṃva yasasā aṭṭhā, devadattoti vissuto.
“So pamāṇamanuciṇṇo, āsajja naṃ tathāgataṃ;
Avīcinirayaṃ patto, catudvāraṃ bhayānakaṃ.
“Aduṭṭhassa hi yo dubbhe, pāpakammaṃ akubbato;
Tameva pāpaṃ phusati, duṭṭhacittaṃ anādaraṃ.
“Samuddaṃ visakumbhena, yo maññeyya padūsituṃ;
Na so tena padūseyya, bhesmā hi udadhi mahā.
“Evameva tathāgataṃ, yo vādena vihiṃsati;
Sammaggataṃ santacittaṃ, vādo tamhi na rūhati.
“Tādisaṃ mittaṃ kubbetha, tañca seveyya paṇḍito;
Yassa maggānugo bhikkhu, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
Catuttho vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Vitakkāsakkārasadda, cavanaloke asubhaṃ;
Dhammaandhakāramalaṃ, devadattena te dasāti.
90. Aggappasādasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, aggappasādā. Katame tayo? Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggam akkhāyati arahaṃ sammāsambuddho. Ye, bhikkhave, buddhe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.
“Yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggam akkhāyati, yad idaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ye, bhikkhave, virāge dhamme pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.
“Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggam akkhāyati, yad idaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa Bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Ye, bhikkhave, saṅghe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo aggappasādā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Aggato ve pasannānaṃ, aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ;
Agge buddhe pasannānaṃ, dakkhiṇeyye anuttare.
“Agge dhamme pasannānaṃ, virāgūpasame sukhe;
Agge saṅghe pasannānaṃ, puññakkhette anuttare.
“Aggasmiṃ dānaṃ dadataṃ, aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati;
Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca, yaso kitti sukhaṃ balaṃ.
“Aggassa dātā medhāvī, aggadhammasamāhito;
Devabhūto manusso vā, aggappatto pamodatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
91. Jīvikasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ yad idaṃ piṇḍolyaṃ. Abhisāpoyaṃ, bhikkhave, lokasmiṃ – ‘piṇḍolo vicarasi pattapāṇī’ ti. Tañ ca kho etaṃ, bhikkhave, kulaputtā upenti atthavasikā, atthavasaṃ paṭicca; n’eva rājābhinītā, na corābhinītā, na iṇaṭṭā, na bhayaṭṭā, na ājīvikāpakatā. Api ca kho ‘otiṇṇamhā jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā dukkhaparetā, appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā’ ti. Evaṃ pabbajito cāyaṃ, bhikkhave, kulaputto so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo, byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo, muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo. Seyyathāpi, bhikkhave, chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ n’eva gāme kaṭṭhatthaṃ pharati na araññe tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi gihibhogā parihīno sāmaññatthañca na paripūretī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Gihibhogā parihīno, sāmaññatthañca dubbhago;
Paridhaṃsamāno pakireti, chavālātaṃva nassati.
“Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;
Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.
“Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;
Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
92. Saṅghāṭikaṇṇasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Saṅghāṭikaṇṇe cepi, bhikkhave, bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṃ nikkhipanto, so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo; atha kho so ārakāva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammañhi so, bhikkhave, bhikkhu na passati. Dhammaṃ apassanto na maṃ passati.
“Yojanasate cepi so, bhikkhave, bhikkhu vihareyya. So ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto apaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo; atha kho so santikeva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammaṃ hi so, bhikkhave, bhikkhu passati; dhammaṃ passanto maṃ passatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Anubandhopi ce assa, mahiccho ca vighātavā;
Ejānugo anejassa, nibbutassa anibbuto;
Giddho so vītagedhassa, passa yāvañca ārakā.
“Yo ca dhammamabhiññāya, dhammam aññāya paṇḍito;
Rahadova nivāte ca, anejo vūpasammati.
“Anejo so anejassa, nibbutassa ca nibbuto;
Agiddho vītagedhassa, passa yāvañca santike” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
93. Aggisuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tayome, bhikkhave, aggī. Katame tayo? Rāgaggi, dosaggi, mohaggi – ime kho, bhikkhave, tayo aggī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Rāgaggi dahati macce, ratte kāmesu mucchite;
Dosaggi pana byāpanne, nare pāṇātipātino.
“Mohaggi pana sammūḷhe, ariyadhamme akovide;
Ete aggī ajānantā, sakkāyābhiratā pajā.
“Te vaḍḍhayanti nirayaṃ, tiracchānañca yoniyo;
Asuraṃ pettivisayaṃ, amuttā mārabandhanā.
“Ye ca rattindivā yuttā, sammāsambuddhasāsane;
Te nibbāpenti rāgaggiṃ, niccaṃ asubhasaññino.
“Dosaggiṃ pana mettāya, nibbāpenti naruttamā;
Mohaggiṃ pana paññāya, yāyaṃ nibbedhagāminī.
“Te nibbāpetvā nipakā, rattindivamatanditā;
Asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamaccaguṃ.
“Ariyaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā;
Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhavan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
94. Upaparikkhasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathāssa upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sattasaṅgappahīnassa, netticchinnassa bhikkhuno;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi tassa punabbhavo” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
95. Kāmūpapattisuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Tisso imā, bhikkhave, kāmūpapattiyo. Katamā tisso? Paccupaṭṭhitakāmā, nimmānaratino, paranimmitavasavattino – imā kho, bhikkhave, tisso kāmūpapattiyo” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Paccupaṭṭhitakāmā ca, ye devā vasavattino;
Nimmānaratino devā, ye caññe kāmabhogino;
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattare.
“Etam ādīnavaṃ ñatvā, kāmabhogesu paṇḍito;
Sabbe pariccaje kāme, ye dibbā ye ca mānusā.
“Piyarūpasātagadhitaṃ, chetvā sotaṃ duraccayaṃ;
Asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamaccaguṃ.
“Ariyaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā;
Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhavan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
96. Kāmayogasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Kāmayogayutto, bhikkhave, bhavayogayutto āgāmī hoti āgantā itthattaṃ. Kāmayogavisaṃyutto, bhikkhave, bhavayogayutto anāgāmī hoti anāgantā itthattaṃ. Kāmayogavisaṃyutto, bhikkhave, bhavayogavisaṃyutto arahā hoti, khīṇāsavo” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kāmayogena saṃyuttā, bhavayogena cūbhayaṃ;
Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātimaraṇagāmino.
“Ye ca kāme pahantvāna, appattā āsavakkhayaṃ;
Bhavayogena saṃyuttā, anāgāmīti vuccare.
“Ye ca kho chinnasaṃsayā, khīṇamānapunabbhavā;
Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhayan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
97. Kalyāṇasīlasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Kalyāṇasīlo, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘kevalī vusitavā uttamapuriso’ ti vuccati –
“Kathañca, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇasīlo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇasīlo hoti. Iti kalyāṇasīlo.
“Kalyāṇadhammo ca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇadhammo hoti. Iti kalyāṇasīlo, kalyāṇadhammo.
“Kalyāṇapañño ca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭhe va dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇapañño hoti.
“Iti kalyāṇasīlo kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘kevalī vusitavā uttamapuriso’ ti vuccatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;
Taṃ ve kalyāṇasīloti, āhu bhikkhuṃ hirīmanaṃ.
“Yassa dhammā subhāvitā, satta sambodhigāmino;
Taṃ ve kalyāṇadhammoti, āhu bhikkhuṃ anussadaṃ.
“Yo dukkhassa pajānāti, idh’eva khayamattano;
Taṃ ve kalyāṇapaññoti, āhu bhikkhuṃ anāsavaṃ.
“Tehi dhammehi sampannaṃ, anīghaṃ chinnasaṃsayaṃ;
Asitaṃ sabbalokassa, āhu sabbapahāyinan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
98. Dānasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dve’māni, bhikkhave, dānāni – āmisadānañca dhammadānañca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yad idaṃ – dhammadānaṃ.
“Dve’me, bhikkhave, saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yad idaṃ – dhammasaṃvibhāgo.
“Dve’me, bhikkhave, anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yad idaṃ – dhammānuggaho” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yamāhu dānaṃ paramaṃ anuttaraṃ, yaṃ saṃvibhāgaṃ Bhagavā avaṇṇayi;
Aggamhi khettamhi pasannacitto, viññū pajānaṃ ko na yajetha kāle.
“Ye c’eva bhāsanti suṇanti cūbhayaṃ, pasannacittā sugatassa sāsane;
Tesaṃ so attho paramo visujjhati, ye appamattā sugatassa sāsane” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
99. Tevijjasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Dhammenāhaṃ, bhikkhave, tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattena.
“Kathañcāhaṃ, bhikkhave, dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattena? Idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto idhūpapanno’ ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Ayamassa paṭhamā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
“Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Ayamassa dutiyā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
“Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭhe va dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayamassa tatiyā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evaṃ kho ahaṃ, bhikkhave, dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattenā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Pubbenivāsaṃ yovedi, saggāpāyañca passati;
Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.
“Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo;
Tamahaṃ vadāmi tevijjaṃ, nāññaṃ lapitalāpanan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
Pañcamo vaggo niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Pasāda jīvita saṅghāṭi, aggi upaparikkhayā;
Upapatti kāma kalyāṇaṃ, dānaṃ dhammena te dasāti.
Tikanipāto niṭṭhito.