四集
100. Brāhmaṇadhammayāgasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo sadā payatapāṇi antimadehadharo anuttaro bhisakko sallakatto. Tassa me tumhe puttā orasā mukhato jātā dhammajā dhammanimmitā dhammadāyādā, no āmisadāyādā.
“Dve’māni, bhikkhave, dānāni – āmisadānañca dhammadānañca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yad idaṃ – dhammadānaṃ.
“Dve’me, bhikkhave, saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yad idaṃ – dhammasaṃvibhāgo.
“Dve’me, bhikkhave, anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yad idaṃ – dhammānuggaho.
“Dve’me, bhikkhave, yāgā – āmisayāgo ca dhammayāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ yāgānaṃ yad idaṃ – dhammayāgo” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yo dhammayāgaṃ ayajī amaccharī, tathāgato sabbabhūtānukampī;
Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ, sattā namassanti bhavassa pāragun” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Paṭhamaṃ.
101. Sulabhasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Cattārimāni, bhikkhave, appāni c’eva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Katamāni cattāri? Paṃsukūlaṃ, bhikkhave, cīvarānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Piṇḍiyālopo, bhikkhave, bhojanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Rukkhamūlaṃ, bhikkhave, senāsanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Pūtimuttaṃ, bhikkhave, bhesajjānaṃ appañca sulabhañca tañca anavajjaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri appāni c’eva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu appena ca tuṭṭho hoti sulabhena ca (anavajjena ca), imassāhaṃ aññataraṃ sāmaññaṅganti vadāmī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Anavajjena tuṭṭhassa, appena sulabhena ca;
Na senāsanamārabbha, cīvaraṃ pānabhojanaṃ;
Vighāto hoti cittassa, disā nappaṭihaññati.
“Ye cassa dhammā akkhātā, sāmaññassānulomikā;
Adhiggahitā tuṭṭhassa, appamattassa bhikkhuno” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dutiyaṃ.
102. Āsavakkhayasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Jānatohaṃ, bhikkhave, passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmi, no ajānato no apassato. Kiñca, bhikkhave, jānato, kiṃ passato āsavānaṃ khayo hoti? Idaṃ dukkhanti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhasamudayoti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhanirodhoti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, jānato evaṃ passato āsavānaṃ khayo hotī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sekhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino;
Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā.
“Tato aññā vimuttassa, vimuttiñāṇamuttamaṃ;
Uppajjati khaye ñāṇaṃ, khīṇā saṃyojanā iti.
“Na tvevidaṃ kusītena, bālenamavijānatā;
Nibbānaṃ adhigantabbaṃ, sabbaganthappamocanan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Tatiyaṃ.
103. Samaṇabrāhmaṇasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkhan’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodho’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti – na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭhe va dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
“Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkhan’ ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodho’ ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ ti yathābhūtaṃ pajānanti – te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu c’eva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭhe va dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Ye dukkhaṃ nappajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;
Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;
Tañ ca maggaṃ na jānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.
“Cetovimuttihīnā te, atho paññāvimuttiyā;
Abhabbā te antakiriyāya, te ve jātijarūpagā.
“Ye ca dukkhaṃ pajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;
Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;
Tañ ca maggaṃ pajānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.
“Cetovimuttisampannā, atho paññāvimuttiyā;
Bhabbā te antakiriyāya, na te jātijarūpagā” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Catutthaṃ.
104. Sīlasampannasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Ye te, bhikkhave, bhikkhū sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannā ovādakā viññāpakā sandassakā samādapakā samuttejakā sampahaṃsakā alaṃsamakkhātāro saddhammassa dassanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; savanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; upasaṅkamanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; payirupāsanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; anussaraṇampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; anupabbajjampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi. Taṃ kissa hetu? Tathārūpe, bhikkhave, bhikkhū sevato bhajato payirupāsato aparipūropi sīlakkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi samādhikkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi paññākkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi vimuttikkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi vimuttiñāṇadassanakkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evarūpā ca te, bhikkhave, bhikkhū satthārotipi vuccanti, satthavāhātipi vuccanti, raṇañjahātipi vuccanti, tamonudātipi vuccanti, ālokakarātipi vuccanti, obhāsakarātipi vuccanti, pajjotakarātipi vuccanti, ukkādhārātipi vuccanti, pabhaṅkarātipi vuccanti, ariyātipi vuccanti, cakkhumantotipi vuccantī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ, etaṃ hoti vijānataṃ;
Yad idaṃ bhāvitattānaṃ, ariyānaṃ dhammajīvinaṃ.
“Te jotayanti saddhammaṃ, bhāsayanti pabhaṅkarā;
Ālokakaraṇā dhīrā, cakkhumanto raṇañjahā.
“Yesaṃ ve sāsanaṃ sutvā, sammadaññāya paṇḍitā;
Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhavan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Pañcamaṃ.
105. Taṇhuppādasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Cattārome, bhikkhave, taṇhuppādā, yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Katame cattāro? Cīvarahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Ime kho, bhikkhave, cattāro taṇhuppādā yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.
“Etam ādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ;
Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Chaṭṭhaṃ.
106. Sabrahmakasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Sabrahmakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbadevatāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbācariyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sāhuneyyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti.
“‘Brahmā’ ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbadevatā’ ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbācariyā’ ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Āhuneyyā’ ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Taṃ kissa hetu? Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Brahmāti mātāpitaro, pubbācariyāti vuccare;
Āhuneyyā ca puttānaṃ, pajāya anukampakā.
“Tasmā hi ne namasseyya, sakkareyya ca paṇḍito;
Annena atha pānena, vatthena sayanena ca;
Ucchādanena nhāpanena, pādānaṃ dhovanena ca.
“Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;
Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Sattamaṃ.
107. Bahukārasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Bahukārā, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā tumhākaṃ ye vo paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. Tumhepi, bhikkhave, bahukārā brāhmaṇagahapatikānaṃ yaṃ nesaṃ dhammaṃ desetha ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Evamidaṃ, bhikkhave, aññamaññaṃ nissāya brahmacariyaṃ vussati oghassa nittharaṇatthāya sammā dukkhassa antakiriyāyā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sāgārā anagārā ca, ubho aññoññanissitā;
Ārādhayanti saddhammaṃ, yogakkhemaṃ anuttaraṃ.
“Sāgāresu ca cīvaraṃ, paccayaṃ sayanāsanaṃ;
Anagārā paṭicchanti, parissayavinodanaṃ.
“Sugataṃ pana nissāya, gahaṭṭhā gharamesino;
Saddahānā arahataṃ, ariyapaññāya jhāyino.
“Idha dhammaṃ caritvāna, maggaṃ sugatigāminaṃ;
Nandino devalokasmiṃ, modanti kāmakāmino” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Aṭṭhamaṃ.
108. Kuhasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Ye keci, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā. Apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā; na ca te imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti. Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā. Anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā; te ca imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjantī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā;
Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.
“Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā;
Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Navamaṃ.
109. Nadīsotasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Seyyathāpi, bhikkhave, puriso nadiyā sotena ovuyheyya piyarūpasātarūpena. Tamenaṃ cakkhumā puriso tīre ṭhito disvā evaṃ vadeyya – ‘kiñcāpi kho tvaṃ, ambho purisa, nadiyā sotena ovuyhasi piyarūpasātarūpena, atthi cettha heṭṭhā rahado saūmi sāvaṭṭo sagaho sarakkhaso yaṃ tvaṃ, ambho purisa, rahadaṃ pāpuṇitvā maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkhan’ ti. Atha kho so, bhikkhave, puriso tassa purisassa saddaṃ sutvā hatthehi ca pādehi ca paṭisotaṃ vāyameyya.
“Upamā kho me ayaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayaṃ cettha attho – ‘nadiyā soto’ ti kho, bhikkhave, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ.
“‘Piyarūpaṃ sātarūpan’ ti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ.
“‘Heṭṭhā rahado’ ti kho, bhikkhave, pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ adhivacanaṃ;
“‘Ūmibhayan’ ti kho, bhikkhave, kodhupāyāsassetaṃ adhivacanaṃ;
“‘Āvaṭṭan’ ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ;
“‘Gaharakkhaso’ ti kho, bhikkhave, mātugāmassetaṃ adhivacanaṃ;
“‘Paṭisoto’ ti kho, bhikkhave, nekkhammassetaṃ adhivacanaṃ;
“‘Hatthehi ca pādehi ca vāyāmo’ ti kho, bhikkhave, vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ;
“‘Cakkhumā puriso tīre ṭhitoti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassā” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sahāpi dukkhena jaheyya kāme, yogakkhemaṃ āyatiṃ patthayāno;
Sammappajāno suvimuttacitto, vimuttiyā phassaye tattha tattha;
sa vedagū vūsitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dasamaṃ.
110. Carasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.
“Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.
“Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.
“Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.
“Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.
“Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.
“Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.
“Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ;
Yo vitakkaṃ vitakketi, pāpakaṃ gehanissitaṃ.
“Kummaggaṃ paṭipanno so, mohaneyyesu mucchito;
Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhim uttamaṃ.
“Yo ca caraṃ vā tiṭṭhaṃ vā, nisinno uda vā sayaṃ;
Vitakkaṃ samayitvāna, vitakkūpasame rato;
Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhim uttaman” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Ekādasamaṃ.
111. Sampannasīlasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Sampannasīlā, bhikkhave, viharatha sampannapātimokkhā; pātimokkhasaṃvarasaṃvutā viharatha ācāragocarasampannā aṇumattesu vajjesu bhayadassāvino; samādāya sikkhatha sikkhāpadesu.
“Sampannasīlānaṃ vo, bhikkhave, viharataṃ sampannapātimokkhānaṃ pātimokkhasaṃvarasaṃvutānaṃ viharataṃ ācāragocarasampannānaṃ aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīnaṃ samādāya sikkhataṃ sikkhāpadesu kimassa uttari karaṇīyaṃ?
“Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno bhijjhā vigatā hoti, byāpādo vigato hoti, thinamiddhaṃ vigataṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ vigataṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.
“Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjhā vigatā hoti byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.
“Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjhā vigatā hoti, byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.
“Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa abhijjhā vigatā hoti byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Yataṃ care yataṃ tiṭṭhe, yataṃ acche yataṃ saye;
Yataṃ samiñjaye bhikkhu, yatamenaṃ pasāraye.
“Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ, yāvatā jagato gati;
Samavekkhitā ca dhammānaṃ, khandhānaṃ udayabbayaṃ.
“Evaṃ vihārimātāpiṃ, santavuttimanuddhataṃ;
Cetosamathasāmīciṃ, sikkhamānaṃ sadā sataṃ;
Satataṃ pahitattoti, āhu bhikkhuṃ tathāvidhan” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Dvādasamaṃ.
112. Lokasuttaṃ
Vuttañ h’etaṃ Bhagavatā, vuttam arahatā ti me sutaṃ –
“Loko, bhikkhave, Tathāgatena abhisambuddho lokasmā tathāgato visaṃyutto. Lokasamudayo, bhikkhave, Tathāgatena abhisambuddho lokasamudayo Tathāgatassa pahīno. Lokanirodho, bhikkhave, Tathāgatena abhisambuddho lokanirodho Tathāgatassa sacchikato. Lokanirodhagāminī paṭipadā, bhikkhave, Tathāgatena abhisambuddhā lokanirodhagāminī paṭipadā Tathāgatassa bhāvitā.
“Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā yasmā taṃ Tathāgatena abhisambuddhaṃ, tasmā tathāgatoti vuccati.
“Yañca, bhikkhave, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañ ca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati, sabbaṃ taṃ tatheva hoti no aññathā, tasmā tathāgatoti vuccati.
“Yathāvādī, bhikkhave, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti yathāvādī tathākārī yathākārī tathāvādī, tasmā tathāgatoti vuccati.
“Sadevake, bhikkhave, loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā tathāgatoti vuccatī” ti. Etam atthaṃ Bhagavā avoca. Tatth’etaṃ iti vuccati –
“Sabbalokaṃ abhiññāya, sabbaloke yathātathaṃ;
Sabbalokavisaṃyutto, sabbaloke anūpayo.
“Sa ve sabbābhibhū dhīro, sabbaganthappamocano;
Phuṭṭhāssa paramā santi, nibbānaṃ akutobhayaṃ.
“Esa khīṇāsavo buddho, anīgho chinnasaṃsayo;
Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhisaṅkhaye.
“Esa so Bhagavā buddho, esa sīho anuttaro;
Sadevakassa lokassa, brahmacakkaṃ pavattayi.
“Iti devā manussā ca, ye buddhaṃ saraṇaṃ gatā;
Saṅgamma taṃ namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.
“Danto damayataṃ seṭṭho, santo samayataṃ isi;
Mutto mocayataṃ aggo, tiṇṇo tārayataṃ varo.
“Iti hetaṃ namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ;
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo” ti.
Ayam pi attho vutto Bhagavatā, iti me sutan ti. Terasamaṃ.
Catukkanipāto niṭṭhito.
Tass’uddānaṃ –
Brāhmaṇasulabhā jānaṃ, samaṇasīlā taṇhā brahmā;
Bahukārā kuhapurisā, cara sampanna lokena terasā ti.
Suttasaṅgaho –
Sattavisekanipātaṃ, dukkaṃ bāvīsasuttasaṅgahitaṃ;
Samapaññāsamathatikaṃ, terasa catukkañ ca iti yamidaṃ.
Dvidasuttarasuttasate, saṅgāyitvā samādahiṃsu purā;
Arahanto ciraṭṭhitiyā, tam āhu nāmena Itivuttan ti.
Itivuttakapāḷi niṭṭhitā.