波吒梨村人品

Pāṭaligāmiyavaggo

71. Paṭhamanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Sāvatthiyaṃ viharati Jetavane Anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena Bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te’dha bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbaṃ cetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Atthi, bhikkhave, tad āyatanaṃ, yattha n’eva pathavī, na āpo, na tejo, na vāyo, na ākāsānañcāyatanaṃ, na viññāṇañcāyatanaṃ, na ākiñcaññāyatanaṃ, na nevasaññānāsaññāyatanaṃ, nāyaṃ loko, na paraloko, na ubho candimasūriyā.
Tatrāpāhaṃ, bhikkhave, n’eva āgatiṃ vadāmi, na gatiṃ, na ṭhitiṃ, na cutiṃ, na upapattiṃ; appatiṭṭhaṃ, appavattaṃ, anārammaṇam ev’etaṃ. Es’ev’anto dukkhassā” ti.

Paṭhamaṃ.

72. Dutiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Duddasaṃ anataṃ nāma, na hi saccaṃ sudassanaṃ;
paṭividdhā taṇhā jānato, passato natthi kiñcanan” ti.

Dutiyaṃ.

73. Tatiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ. No c’etaṃ, bhikkhave, abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, na yidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī” ti.

Tatiyaṃ.

74. Catutthanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi. Calite asati passaddhi, passaddhiyā sati nati na hoti. Natiyā asati āgatigati na hoti. Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti. Cutūpapāte asati n’ev’idha na huraṃ na ubhayam antarena. Es’ev’anto dukkhassā” ti.

Catutthaṃ.

75. Cundasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena Pāvā tad avasari. Tatra sudaṃ Bhagavā Pāvāyaṃ viharati Cundassa kammāraputtassa ambavane.

Assosi kho Cundo kammāraputto – “Bhagavā kira Mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ Pāvaṃ anuppatto Pāvāyaṃ viharati mayhaṃ ambavane” ti. Atha kho Cundo kammāraputto yena Bhagavā ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho Cundaṃ kammāraputtaṃ Bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho Cundo kammāraputto Bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito Bhagavantaṃ etad avoca – “adhivāsetu me, bhante, Bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā” ti. Adhivāsesi Bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho Cundo kammāraputto Bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho Cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā pahūtañ ca sūkaramaddavaṃ Bhagavato kālaṃ ārocāpesi – “kālo, bhante, niṭṭhitaṃ bhattan” ti.

Atha kho Bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaram ādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena Cundassa kammāraputtassa nivesanaṃ ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho Bhagavā Cundaṃ kammāraputtaṃ āmantesi – “yaṃ te, Cunda, sūkaramaddavaṃ paṭiyattaṃ tena maṃ parivisa, yaṃ pan’aññaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ tena bhikkhusaṅghaṃ parivisā” ti. “Evaṃ, bhante” ti kho Cundo kammāraputto Bhagavato paṭissutvā yaṃ ahosi sūkaramaddavaṃ paṭiyattaṃ tena Bhagavantaṃ parivisi; yaṃ pan’aññaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ tena bhikkhusaṅghaṃ parivisi.

Atha kho Bhagavā Cundaṃ kammāraputtaṃ āmantesi – “yaṃ te, Cunda, sūkaramaddavaṃ avasiṭṭhaṃ taṃ sobbhe nikhaṇāhi. Nāhaṃ taṃ, Cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yassa taṃ paribhuttaṃ sammā pariṇāmaṃ gaccheyya aññatra Tathāgatassā” ti. “Evaṃ, bhante” ti kho Cundo kammāraputto Bhagavato paṭissutvā yaṃ ahosi sūkaramaddavaṃ avasiṭṭhaṃ taṃ sobbhe nikhaṇitvā yena Bhagavā ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho Cundaṃ kammāraputtaṃ Bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho Bhagavato Cundassa kammāraputtassa bhattaṃ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji. Lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tatra sudaṃ Bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho Bhagavā āyasmantaṃ Ānandaṃ āmantesi – “āyām’Ānanda, yena Kusinārā ten’upasaṅkamissāmā” ti. “Evaṃ, bhante” ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.

“Cundassa bhattaṃ bhuñjitvā, kammārassā ti me sutaṃ;
ābādhaṃ samphusī dhīro, pabāḷhaṃ māraṇantikaṃ.

“Bhuttassa ca sūkaramaddavena, byādhippabāḷho udapādi satthuno;
viriccamāno Bhagavā avoca – gacchām’ahaṃ Kusināraṃ nagaran” ti.

Atha kho Bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ Ānandaṃ āmantesi – “iṅgha me tvaṃ, Ānanda, catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpehi; kilanto’smi, Ānanda, nisīdissāmī” ti. “Evaṃ, bhante” ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpesi. Nisīdi Bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho Bhagavā āyasmantaṃ Ānandaṃ āmantesi – “iṅgha me tvaṃ, Ānanda, pānīyaṃ āhara; pipāsito’smi, Ānanda, pivissāmī” ti.

Evaṃ vutte, āyasmā Ānando Bhagavantaṃ etad avoca – “idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni. Taṃ cakkacchinnaṃ udakaṃ parittaṃ luḷitaṃ āvilaṃ sandati. Ayaṃ, bhante, Kukuṭṭhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Ettha Bhagavā pānīyañ ca pivissati gattāni ca sītīkarissatī” ti.

Dutiyam pi kho…pe…
Tatiyam pi kho Bhagavā āyasmantaṃ Ānandaṃ āmantesi – “iṅgha me tvaṃ, Ānanda, pānīyaṃ āhara; pipāsito’smi, Ānanda, pivissāmī” ti. “Evaṃ, bhante” ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā pattaṃ gahetvā yena sā nadī ten’upasaṅkami. Atha kho sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati.

Atha kho āyasmato Ānandassa etad ahosi – “acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho, Tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Ayañ hi sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī” ti. Pattena pānīyaṃ ādāya yena Bhagavā ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ etad avoca –

“acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, Tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Ayañ hi sā, bhante, nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati.

“Pivatu Bhagavā pānīyaṃ, pivatu Sugato pānīyan” ti.

Atha kho Bhagavā pānīyaṃ apāyi. Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena Kukuṭṭhā nadī ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Kukuṭṭhaṃ nadiṃ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṃ ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ Cundakaṃ āmantesi – “iṅgha me tvaṃ, Cundaka, catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpehi; kilanto’smi, Cundaka, nipajjissāmī” ti. “Evaṃ, bhante” ti kho āyasmā Cundako Bhagavato paṭissutvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpesi. Atha kho Bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Āyasmā pana Cundako tatth’eva Bhagavato purato nisīdi.

“Gantvāna Buddho nadikaṃ Kukuṭṭhaṃ,
acchodakaṃ sātudakaṃ vippasannaṃ;
ogāhi satthā sukilantarūpo,
Tathāgato appaṭimodha loke.

“Nhatvā ca pivitvā c’udatāri satthā,
purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe;
satthā pavattā Bhagavā idha dhamme,
upāgami ambavanaṃ mahesi;
āmantayi Cundakaṃ nāma bhikkhuṃ,
catugguṇaṃ santhara me nipajjaṃ.

“So codito bhāvitattena Cundo,
catugguṇaṃ santhari khippam eva;
nipajji satthā sukilantarūpo,
Cundo pi tattha pamukhe nisīdī” ti.

Atha kho Bhagavā āyasmantaṃ Ānandaṃ āmantesi – “siyā kho, pan’Ānanda, Cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṃ upadaheyya – ‘tassa te, āvuso Cunda, alābhā, tassa te dulladdhaṃ yassa te Tathāgato pacchimaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjitvā parinibbuto’ ti. Cundass’Ānanda, kammāraputtassa evaṃ vippaṭisāro paṭivinodetabbo –

‘Tassa te, āvuso Cunda, lābhā, tassa te suladdhaṃ yassa te Tathāgato pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā parinibbuto. Sammukhā m’etaṃ, āvuso Cunda, Bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – dve’me piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṃsatarā ca. Katame dve? Yañ ca piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā Tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañ ca piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṃsatarā ca.

Āyusaṃvattanikaṃ āyasmatā Cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ,
vaṇṇasaṃvattanikaṃ āyasmatā Cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ,
sukhasaṃvattanikaṃ āyasmatā Cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ,
saggasaṃvattanikaṃ āyasmatā Cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ,
yasasaṃvattanikaṃ āyasmatā Cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ,
ādhipateyyasaṃvattanikaṃ āyasmatā Cundena kammāraputtena kammaṃ upacitan’ ti.

“Cundass’Ānanda, kammāraputtassa evaṃ vippaṭisāro paṭivinodetabbo” ti.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Dadato puññaṃ pavaḍḍhati,
saṃyamato veraṃ na cīyati;
kusalo ca jahāti pāpakaṃ,
rāgadosamohakkhayā sanibbuto” ti.

Pañcamaṃ.

76. Pāṭaligāmiyasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena Pāṭaligāmo tad avasari. Assosuṃ kho Pāṭaligāmiyā upāsakā – “Bhagavā kira Magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ Pāṭaligāmaṃ anuppatto” ti. Atha kho Pāṭaligāmiyā upāsakā yena Bhagavā ten’upasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavantaṃ etad avocuṃ – “adhivāsetu no, bhante, Bhagavā āvasathāgāran” ti. Adhivāsesi Bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yen’āvasathāgāraṃ ten’upasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ āvasathāgāraṃ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṃ āropetvā yena Bhagavā ten’upasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavantaṃ etad avocuṃ – “sabbasantharisanthataṃ, bhante, āvasathāgāraṃ; āsanāni paññattāni; udakamaṇiko patiṭṭhāpito telappadīpo āropito. Yassa’dāni, bhante, Bhagavā kālaṃ maññatī” ti.

Atha kho Bhagavā nivāsetvā pattacīvaram ādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṃ ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅgho pi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi Bhagavantaṃ yeva purakkhatvā. Pāṭaligāmiyā pi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu Bhagavantaṃ yeva purakkhatvā. Atha kho Bhagavā Pāṭaligāmiye upāsake āmantesi –

“Pañc’ime, gahapatayo, ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Katame pañca? Idha, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati. Ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati. Ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ, yadi brāhmaṇaparisaṃ, yadi gahapatiparisaṃ, yadi samaṇaparisaṃ – avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto. Ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti. Ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Ime kho, gahapatayo, pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.

“Pañc’ime, gahapatayo, ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya. Katame pañca? Idha, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati. Ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati. Ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ, yadi brāhmaṇaparisaṃ, yadi gahapatiparisaṃ, yadi samaṇaparisaṃ – visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. Ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṅkaroti. Ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

“Puna c’aparaṃ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Ime kho, gahapatayo, pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāyā” ti.

Atha kho Bhagavā Pāṭaligāmiye upāsake bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samutejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – “abhikkantā kho, gahapatayo, ratti; yassa’dāni tumhe kālaṃ maññathā” ti. Atha kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Atha kho Bhagavā acirapakkantesu Pāṭaligāmiyesu upāsakesu suññāgāraṃ pāvisi.

Tena kho pana samayena Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṃ māpenti Vajjīnaṃ paṭibāhāya. Tena kho pana samayena sambahulā devatāyo sahassasahass’eva Pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti. Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ.

Addasā kho Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahassasahass’eva Pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Atha kho Bhagavā tassā rattiyā paccūsasamaye paccuṭṭhāya āyasmantaṃ Ānandaṃ āmantesi –

“Ke nu kho Ānanda Pāṭaligāme nagaraṃ māpentī” ti. “Sunidha-Vassakārā, bhante, Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṃ māpenti Vajjīnaṃ paṭibāhāyā” ti. “Seyyathāpi, Ānanda, devehi Tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā; evam eva kho, Ānanda, Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṃ māpenti Vajjīnaṃ paṭibāhāya. Idhāhaṃ, Ānanda, addasaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahassasahass’eva Pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yāvatā, Ānanda, ariyaṃ āyatanaṃ yāvatā vaṇippatho idaṃ agganagaraṃ bhavissati Pāṭaliputtaṃ puṭabhedanaṃ. Pāṭaliputtassa kho, Ānanda, tayo antarāyā bhavissanti – aggito vā udakato vā mithubhedato vā” ti.

Atha kho Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā yena Bhagavā ten’upasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā Bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇiyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṃ etad avocuṃ – “adhivāsetu no bhavaṃ Gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā” ti. Adhivāsesi Bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavato adhivāsanaṃ viditvā yena sako āvasatho ten’upasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā Bhagavato kālaṃ ārocesuṃ – “kālo, bho Gotama, niṭṭhitaṃ bhattan” ti.

Atha kho Bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaram ādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena Sunidha-Vassakārānaṃ Magadhamahāmattānaṃ āvasatho ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṃ sampavāresuṃ.

Atha kho Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho Sunidha-Vassakāre Magadhamahāmatte Bhagavā imāhi gāthāhi anumodi –

“Yasmiṃ padese kappeti, vāsaṃ paṇḍitajātiyo;
sīlavant’ettha bhojetvā, saññate brahmacārayo.

“Yā tattha devatā āsuṃ, tāsaṃ dakkhiṇamādise;
tā pūjitā pūjayanti, mānitā mānayanti naṃ.

“Tato naṃ anukampanti, mātā puttaṃ va orasaṃ;
devatānukampito poso, sadā bhadrāni passatī” ti.

Atha kho Bhagavā Sunidha-Vassakārānaṃ Magadhamahāmattānaṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Tena kho pana samayena Sunidha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti – “yen’ajja samaṇo Gotamo dvārena nikkhamissati taṃ ‘Gotamadvāraṃ’ nāma bhavissati. Yena titthena Gaṅgaṃ nadiṃ tarissati taṃ ‘Gotamatitthaṃ’ nāma bhavissatī” ti.

Atha kho Bhagavā yena dvārena nikkhami taṃ ‘Gotamadvāraṃ’ nāma ahosi. Atha kho Bhagavā yena Gaṅgā nadī ten’upasaṅkami. Tena kho pana samayena Gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. App’ekacce manussā nāvaṃ pariyesanti, app’ekacce uḷumpaṃ pariyesanti, app’ekacce kullaṃ bandhanti apārā pāraṃ gantukāmā. Atha kho Bhagavā, seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evam eva Gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṃ bhikkhusaṅghena.

Addasā kho Bhagavā te manusse app’ekacce nāvaṃ pariyesante, app’ekacce uḷumpaṃ pariyesante, app’ekacce kullaṃ bandhante apārā pāraṃ gantukāme.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Ye taranti aṇṇavaṃ saraṃ,
setuṃ katvāna visajja pallalāni;
kullañ hi jano pabandhati,
tiṇṇā medhāvino janā” ti.

Chaṭṭhaṃ.

77. Dvidhāpathasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Kosalesu addhānamaggapaṭipanno hoti āyasmatā Nāgasamālena pacchāsamaṇena. Addasā kho āyasmā Nāgasamālo antarāmagge dvidhāpathaṃ. Disvāna Bhagavantaṃ etad avoca – “ayaṃ, bhante, Bhagavā pantho; iminā gacchāmā” ti. Evaṃ vutte, Bhagavā āyasmantaṃ Nāgasamālaṃ etad avoca – “ayaṃ, Nāgasamāla, pantho; iminā gacchāmā” ti.

Dutiyam pi…pe…
Tatiyam pi kho āyasmā Nāgasamālo Bhagavantaṃ etad avoca – “ayaṃ, bhante, Bhagavā pantho; iminā gacchāmā” ti. Tatiyam pi kho Bhagavā āyasmantaṃ Nāgasamālaṃ etad avoca – “ayaṃ, Nāgasamāla, pantho; iminā gacchāmā” ti. Atha kho āyasmā Nāgasamālo Bhagavato pattacīvaraṃ tatth’eva chamāyaṃ nikkhipitvā pakkāmi – “idaṃ, bhante, Bhagavato pattacīvaran” ti.

Atha kho āyasmato Nāgasamālassa tena panthena gacchantassa antarāmagge corā nikkhamitvā hatthehi ca pādehi ca ākoṭesuṃ pattañ ca bhindiṃsu saṅghāṭiñ ca vipphālesuṃ. Atha kho āyasmā Nāgasamālo bhinnena pattena vipphālitāya saṅghāṭiyā yena Bhagavā ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā Nāgasamālo Bhagavantaṃ etad avoca – “idha mayhaṃ, bhante, tena panthena gacchantassa antarāmagge corā nikkhamitvā hatthehi ca pādehi ca ākoṭesuṃ, pattañ ca bhindiṃsu, saṅghāṭiñ ca vipphālesun” ti.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Saddhiṃ caram ekato vasaṃ,
misso aññajanena vedagū;
vidvā pajahāti pāpakaṃ,
koñco khīrapako va ninnagan” ti.

Sattamaṃ.

78. Visākhāsuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Sāvatthiyaṃ viharati Pubbārāme Migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena Visākhāya Migāramātuyā nattā kālaṅkatā hoti piyā manāpā. Atha kho Visākhā Migāramātā allavatthā allakesā divā divassa yena Bhagavā ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho Visākhaṃ Migāramātaraṃ Bhagavā etad avoca – “handa kuto nu tvaṃ, Visākhe, āgacchasi allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā” ti? “Nattā me, bhante, piyā manāpā kālaṅkatā. Tenāhaṃ allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā” ti.

“Iccheyyāsi tvaṃ, Visākhe, yāvatikā Sāvatthiyā manussā tāvatike putte ca nattāro cā” ti? “Iccheyyāhaṃ, Bhagavā yāvatikā Sāvatthiyā manussā tāvatike putte ca nattāro cā” ti.

“Kīvabahukā pana, Visākhe, Sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karontī” ti? “Dasa pi, bhante, Sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karonti; nava pi, bhante… aṭṭha pi, bhante… satta pi, bhante… cha pi, bhante… pañca pi, bhante… cattāro pi, bhante… tīṇi pi, bhante… dve pi, bhante, Sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karonti. Eko pi, bhante, Sāvatthiyā manusso devasikaṃ kālaṃ karoti. Avivittā, bhante, Sāvatthi manussehi kālaṃ karontehī” ti.

“Taṃ kiṃ maññasi, Visākhe, api nu tvaṃ kadāci karahaci anallavatthā vā bhaveyyāsi anallakesā vā” ti? “No h’etaṃ, bhante. Alaṃ me, bhante, tāva bahukehi puttehi ca nattārehi cā” ti.

“Yesaṃ kho, Visākhe, sataṃ piyāni, sataṃ tesaṃ dukkhāni; yesaṃ navuti piyāni, navuti tesaṃ dukkhāni; yesaṃ asīti piyāni, asīti tesaṃ dukkhāni; yesaṃ sattati piyāni, sattati tesaṃ dukkhāni; yesaṃ saṭṭhi piyāni, saṭṭhi tesaṃ dukkhāni; yesaṃ paññāsaṃ piyāni, paññāsaṃ tesaṃ dukkhāni; yesaṃ cattārīsaṃ piyāni, cattārīsaṃ tesaṃ dukkhāni, yesaṃ tiṃsaṃ piyāni, tiṃsaṃ tesaṃ dukkhāni; yesaṃ vīsati piyāni, vīsati tesaṃ dukkhāni, yesaṃ dasa piyāni, dasa tesaṃ dukkhāni; yesaṃ nava piyāni, nava tesaṃ dukkhāni; yesaṃ aṭṭha piyāni, aṭṭha tesaṃ dukkhāni; yesaṃ satta piyāni, satta tesaṃ dukkhāni; yesaṃ cha piyāni, cha tesaṃ dukkhāni; yesaṃ pañca piyāni, pañca tesaṃ dukkhāni; yesaṃ cattāri piyāni, cattāri tesaṃ dukkhāni; yesaṃ tīṇi piyāni, tīṇi tesaṃ dukkhāni; yesaṃ dve piyāni, dve tesaṃ dukkhāni; yesaṃ ekaṃ piyaṃ, ekaṃ tesaṃ dukkhaṃ; yesaṃ natthi piyaṃ, natthi tesaṃ dukkhaṃ, asokā te virajā anupāyāsā ti vadāmī” ti.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Ye keci sokā paridevitā vā,
dukkhā ca lokasmim anekarūpā;
piyaṃ paṭicca ppabhavanti ete,
piye asante na bhavanti ete.

“Tasmā hi te sukhino vītasokā,
yesaṃ piyaṃ natthi kuhiñci loke;
tasmā asokaṃ virajaṃ patthayāno,
piyaṃ na kayirātha kuhiñci loke” ti.

Aṭṭhamaṃ.

79. Paṭhamadabbasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Rājagahe viharati Veḷuvane Kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā Dabbo mallaputto yena Bhagavā ten’upasaṅkami; upasaṅkamitvā Bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā Dabbo mallaputto Bhagavantaṃ etad avoca – “parinibbānakālo me dāni, sugatā” ti. “Yassa’dāni tvaṃ, Dabba, kālaṃ maññasī” ti.

Atha kho āyasmā Dabbo mallaputto uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbāyi.

Atha kho āyasmato Dabbassa mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa n’eva chārikā paññāyittha na masi. Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa ḍayhamānassa n’eva chārikā paññāyati na masi; evam eva āyasmato Dabbassa mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa n’eva chārikā paññāyittha na masī ti.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Abhedi kāyo nirodhi saññā,
vedanā sītibhaviṃsu sabbā;
vūpasamiṃsu saṅkhārā,
viññāṇaṃ atthamāgamā” ti.

Navamaṃ.

80. Dutiyadabbasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ Bhagavā Sāvatthiyaṃ viharati Jetavane Anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi – “bhikkhavo” ti. “Bhadante” ti te bhikkhū Bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etad avoca –

“Dabbassa, bhikkhave, mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa n’eva chārikā paññāyittha na masi. Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa ḍayhamānassa n’eva chārikā paññāyati na masi; evam eva kho, bhikkhave, Dabbassa mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa n’eva chārikā paññāyittha na masī” ti.

Atha kho Bhagavā etam atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

“Ayoghanahatass’eva, jalato jātavedaso;
anupubbūpasantassa, yathā na ñāyate gati.

Evaṃ sammāvimuttānaṃ, kāmabandhoghatārinaṃ;
paññāpetuṃ gati natthi, pattānaṃ acalaṃ sukhan” ti.

Dasamaṃ.

Tass’uddānaṃ –

Nibbānā caturo vuttā, Cundo Pāṭaligāmiyā;
Dvidhāpatho Visākhā ca, Dabbena saha te dasā ti.

Pāṭaligāmiyavaggo aṭṭhamo.

Udāne vaggānam uddānaṃ –

Vaggam idaṃ paṭhamaṃ vara-Bodhi, vaggam idaṃ dutiyaṃ Mucalindo;
Nandakavaggavaro tatiyo tu, Meghiyavaggavaro ca catuttho.

Pañcamavaggavaran t’idha Soṇo, chaṭṭhamavaggavaran ti Jaccandho;
sattamavaggavaran ti ca Cūḷo, Pāṭaligāmiyam aṭṭhamavaggo.

Asītim anūnakasuttavaraṃ, vaggam id’aṭṭhakaṃ suvibhattaṃ;
dassitaṃ cakkhumatā vimalena, addhā hi taṃ Udānam itīdam āhu.

Udānapāḷi niṭṭhitā.